Đạo Mẫu và nghi lễ thờ Mẫu Tứ Phủ của người Việt

Trong tín ngưỡng dân gian của người Việt, thờ nữ thần là một hiện tượng phổ biến, một nét văn hóa tâm linh thấm nhuần bản sắc văn hóa dân tộc. Theo nghiên cứu của các nhà văn hóa, từ thời tiền sử, người Việt ta đã tôn thờ những vị thần linh thiên nhiên. Sau này, tục thờ thần linh được hàm ý chỉ các nữ thần và được phát triển lên cao và biểu hiện thành Đạo Mẫu.

Tín ngưỡng thờ Mẫu
Chúng ta lớn lên với những câu chuyện cổ tích, huyền thoại mang đậm màu sắc dân gian. Tuổi thơ mỗi người Việt Nam chắc hẳn đã từng thấp thoáng bóng dáng của Bà Nữ Oa đội đá, vá trời, xây núi, khơi sông; đã từng trầm trồ ngưỡng mộ bởi công ơn tạo lập vũ trụ của Nữ thần Mặt Trăng, Nữ Thần Mặt Trời. Các bà đã soi sáng và sưởi ấm cho mặt đất thuở chỉ có bùn, nước và bóng tối. Những Nữ Thần theo vào những giấc mơ, có mặt ở khắp mọi nơi trên vũ trụ bao la này, để rồi tự lúc nào, trong tâm thức của mỗi người dân Việt, mọi sự vật, thiên nhiên đều mang hình hài thiêng liêng của những vị thần cai quản.

Nữ thần cũng là những người mẹ có sức mạnh phi thường như mẹ Âu Cơ sinh ra bọc trăm trứng hay bà mẹ sinh ra quả bầu thần, là người sáng tạo ra văn hóa và các giá trị văn hóa, là tổ sư của các nghề truyền thống và có nhiều nữ thần còn là những vị nữ anh hùng có công lao to lớn trong việc xây dựng và bảo vệ quê hương, xứ sở như Hai Bà Trưng, Bà Triệu, nữ tướng Bùi Thị Xuân…

Sự hiện thân của các Nữ thần đều thể hiện vai trò vô cùng lớn lao và ý nghĩa của người phụ nữ trong cuộc sống thường ngày, thể hiện niềm tôn kính và biết ơn với những người có thiên chức sinh sôi và chăm sóc con người.

Nguyên nhân của việc thờ Nữ thần, theo giáo sư Ngô Đức Thịnh lí giải trong cuốn “Đạo Mẫu ở Việt Nam”, đó là xuất phát từ lối sống, nếp nghĩ mang đậm dấu ấn của cư dân nông nghiệp lúa nước của người Việt ta. Trong quan niệm vũ trụ luận phương Đông cổ đại, Âm-Dương tương khắc tương sinh, việc tôn thờ thần Đất, thần Nước, thần Lúa…đều đồng nhất với Âm và nhân hóa thành nữ tính-Mẹ. Nhiều hiện tượng vũ trụ và tự nhiên cũng được người Việt gắn cho nữ tính, với thuộc tính bảo trữ, sinh sôi, sáng tạo”.

Theo nghiên cứu của giáo sư Ngô Đức Thịnh, đạo Mẫu có 4 giá trị đáng ghi nhận: đó là giá trị nhân thức thế giới, dạy con người sống hướng thiện, có cái tâm trong sáng, biết đối nhân xử thế, thờ phụng ông bà, tổ tiên và biết ơn người có công với đất nước; hướng niềm tin của con người vào đời sống trần thế với ước vọng, sức khỏe, tài lộc, may mắn; tâm linh hóa chủ nghĩa yêu nước của dân tộc và mang đến một di sản văn hóa nghệ thuật độc đáo là Hầu đồng.

Đạo Mẫu Tứ Phủ đã được phát triển hơn so với tín ngưỡng thờ Thần khi có một hệ thống nhất quán hơn, có điện thần với các phủ, đứng đầu mỗi phủ là Thánh Mẫu. Với sự cai quản tương ứng của 4 Thánh Mẫu là 4 miền trong vũ trụ, Đạo Mẫu Tứ Phủ thể hiện ý thức tôn kính cội nguồn dân tộc, trong đó các nghi lễ được chuẩn hóa trong đó có nghi lễ hầu đồng.

Thờ Mẫu Tứ Phủ

Phủ trong tam phủ, tứ phủ tương ứng với các miền khác nhau trong vũ trụ: thiên phủ, địa phủ, thoải phủ (thủy phủ, miền sông biển) và nhạc phủ (miền rừng núi). Vị thánh đứng đầu mỗi phủ là Thánh Mẫu: Mẫu Thượng Thiên cai quản thiên phủ, Mẫu Địa (địa tiên thánh mẫu) cai quản Địa phủ, Mẫu thoải cai quản Thoải phủ và Mẫu Thượng Ngàn cai quản Nhạc Phủ.

Tứ phủ cũng tương ứng với 4 màu cơ bản: thiên phủ-đỏ, thoải phủ-trắng, địa phủ-vàng, nhạc phủ-xanh. Đó cũng là trang phục của 4 vị thánh khi giáng đồng mà chúng ta sẽ được tìm hiểu kĩ hơn ở phần trang phục hầu đồng.

Từ những khái quát trên về đạo Mẫu và Mẫu tứ phủ, chúng ta bắt đầu đi sâu vào tìm hiểu một nghi lễ chính trong thờ Mẫu tứ phủ là hầu đồng để thấy rằng giá trị và những đặc trưng của đạo Mẫu đều được thể hiện chủ yếu qua hầu đồng.

Việt Hồng

Chia sẻ bài viết

Bài viết cùng chuyên mục

Trả lời

Thư điện tử của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *

Thống kê truy cập

Tổng truy cập: 197274

Đang online: 37

error: Content is protected !!