NNDG Nguyễn Thị Bích Loan: Mang hồn dân tộc ra năm châu

Tôi đã từng nhiều lần được nghe nhắc về cái tên NNDG Nguyễn Thị Bích Loan là một thanh đồng giàu trí tuệ; chị là người góp công lớn trong việc mang nghi thức diễn xướng hát chầu của Việt Nam ra thế giới cùng những tên tuổi khác như GS Ngô Đức Thịnh, TS Phạm Sanh Châu,…Cho đến khi được trực tiếp gặp chị, quả là danh bất hư truyền! Câu chuyện giữa một buổi chiều đông thật khó dứt ra trước một con người có Tâm, có Tài và có Tầm, và trước những trăn trở mới khi mà Tín ngưỡng thờ Mẫu, Hầu đồng  của Việt Nam vừa được UNESSCO công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại.

 

NNDG Nguyễn Thị Bích Loan trong một giá hầu

Chị là một con người đa tài, không chỉ giàu tư duy trong côn việc bảo tồn di sản văn hóa tín ngưỡng thờ Mẫu, Hầu đồng mà còn giàu cảm xúc văn hóa, tạo nên một đời sống tinh thần phong phú cho bản thân và sự cống hiến .đa dạng cho cộng đồng xã hội. Những đóng góp tích cực của chị đã góp phần tạo nên mảng sáng đáng tự hào của một lĩnh vực đòi hỏi sự am hiểu sâu sắc, chất trí tuệ và tâm huyết – lĩnh vực bảo tồn một nét văn hóa là Đạo Mẫu, vốn không có nhiều tài liệu, đặc biệt là tài liệu viết về ý nghĩa chân, thiện, mỹ của đạo.

Người giữ lửa trong văn hóa Đạo Mẫu
NNDG Nguyễn Thị Bích Loan sinh ra và lớn lên tại Kim Động – Hưng Yên, trong một gia đình giàu truyền thống cách mạng. Mẹ của chị là một thành viên trong đội nữ du kích Hoàng Ngân nổi tiếng với những chiến công thời bấy giờ. Đến nay, những người cao tuổi trong vùng vẫn còn kể những câu chuyện về thời kỳ đó. Truyện kể “Khi mẹ chị còn hoạt động trong đội nữ du kích Hoàng Ngân rất hay sử dụng đền Mẫu Tân La làm căn cứ, khi thì bà ẩn nấp trên mái đền, dưới ban thờ hoặc các bụi mây, song để đánh giặc. Khi bà mang thai có mơ thấy một linh miêu từ mái đền nhảy vào lòng. Đến ngày khai hoa mãn nguyệt bà sinh hạ một cô gái có đôi mắt màu xanh như mắt mèo vào giờ Sửu ngày 17 tháng 3 năm Kỷ Hợi (24-4-1959)”. Theo tương truyền vào thời điểm đó cũng là lúc Mẫu giáng đền Tân La. Chính vì vậy, sau này khi trình đền mở phủ, lập điện tại đất Kinh kỳ chị vẫn nhớ về quê hương, nơi chôn rau cắt rốn, đặt tên điện là Tân La Vọng Từ, là nơi thờ phụng Đông Nhung Bát Nạn Đại tướng quân Vũ Thị Thục, một nữ tướng xuất sắc trong khởi nghĩa Hai bà Trưng và đồng thời là nơi thờ vọng Mẫu Tân La.

 

Đến nay, với hơn 30 năm gắn bó với Đạo Mẫu, chị Loan đã góp một phần sức lực của mình trong sự nghiệp gìn giữ và phát huy những giá trị văn hóa cao cả, tốt đẹp của Đạo. Đạo Mẫu có Mẹ Mưa, Mẹ Mây, Mẹ Chớp, Mẹ Kim… Cũng có cả Mẫu Thiên cai quản trời, Mẫu Địa cai quản đất, Mẫu Thoải cai quản vùng sông nước, Mẫu Thượng Ngàn cai quản vùng núi rừng… Cách nhận thức thế giới như vậy có mặt tích cực giúp cho con người hòa đồng với tự nhiên, cảm nhận và lắng nghe để bảo vệ tự nhiên một cách hữu hiệu hơn. Điều này càng trở nên quan trọng hơn khi hành tinh đang bị tàn phá, dẫn đến biến đổi khí hậu.
Đạo Mẫu xác lập một nhân sinh quan tín ngưỡng của người Việt hướng về đời sống trần thế, đó là cầu mong sức khỏe, tiền tài, phúc lộc. Khác với một số tôn giáo tín ngưỡng khác, đạo Mẫu không hướng con người và niềm tin của con người về thế giới sau khi chết mà là thế giới hiện tại, thế giới mà con người cần phải có sức khỏe, có tiền tài và quan lộc. Đó là một nhân sinh quan mang tính tích cực trong thế giới hiện đại. Đây cũng là cách tư duy thể hiện tính thực tế của con người Việt Nam.
Trong Đạo Mẫu còn thể hiện một giá trị lớn khác là chủ nghĩa yêu nước. Đây là thứ chủ nghĩa yêu nước đã được tâm linh hóa, tín ngưỡng hóa. Trong điện thần của đạo Mẫu, hầu hết các vị thánh đều gắn với công trạng trong sự nghiệp dựng nước và giữ nước của dân tộc. Chẳng hạn, Trần Hưng Đạo hóa thành Đức Thánh Trần; Mẹ Âu Cơ thành Mẫu Thượng Ngàn; Nguyễn Xí thành Ông Hoàng Mười;…

Giao lưu, học hỏi văn hóa Đạo mẫu giữa các vùng miền

Các hoạt động gía trị trên đã được chị Loan và Câu lạc bộ bảo tồn văn hóa đạo Mẫu, Trung tâm Nghiên cứu và Bảo tồn văn hoá tín ngưỡng đưa ra giới thiệu với bạn bè trong nước và quốc tế tại Lễ hội Văn hoá thế giới lần thứ 41, được tổ chức tại thành phố Gannat, cộng hoà Pháp với tiết mục Lên Đồng trong Festival Văn hoá.
Ngoài “lo việc thánh”, chị Loan còn rất có trách nhiệm với “việc đời”. Ngoài phát tâm xây dựng, tôn tạo, bảo vệ một số đình, đền, chùa chị còn tích cực tham gia công tác và đóng góp cho hội Chữ Thập đỏ và công tác từ thiện tại Hà Nôi và các địa phương trên khắp cả nước.
Trong quá trình xây dựng, thành lập CLB Đạo Mẫu Việt Nam, trên cương vị là Phó Chủ nhiệm CLB, bà cùng các thành viên đã giới thiệu tín ngưỡng thờ Mẫu bằng các hoạt động văn hóa, văn nghệ, đặc biệt là tổ chức các cuộc Toạ đàm khoa học, các cuộc liên hoan văn hoá tín ngưỡng thờ Mẫu ở các tỉnh thành trên cả nước như Hưng Yên, Lạng Sơn, Bắc Giang…

Đến nay, di sản văn hoá đạo Mẫu đã được công nhận là Di sản văn hoá phi vật thể đại diện của nhân loại những tưởng chị và những thanh đồng có Tâm, có Tài và có Tầm như chị sẽ thỏa mãn với những đóng góp của mình. Nhưng không, chị còn băn khoăn rằng sau khi được thế giới công nhận rồi, thì chúng ra còn cần phải làm gì để đạo Mẫu ngày càng thể hiện thêm nhiều giá trị Chân, Thiện, Mỹ đến với quần chúng. Nhất là giữa thời buổi “loạn pháp” như hiện nay. Chị đã trăn trở: “Không giống như đạo Phật – vốn có hệ thống kinh sách  phong phú, đạo Mẫu không có nhiều tài liệu, đặc biệt là tài liệu viết về ý nghĩa chân, thiện, mỹ của đạo. Do vậy, đã đến lúc phải đưa ra được một bộ tài liệu mang tính chất chuẩn mực về sứ mệnh của các thanh đồng và phép tắc hầu đồng… Các cơ quan quản lý cũng cần kiên quyết hơn với những hiện tượng buôn thần bán thánh, mượn cửa tứ phủ để trục lợi, làm hoen ố sự linh thiêng của đạo Mẫu”.
Những đóng góp, cống hiến của chị đã được các cấp, hội tặng nhiều bằng khen, giấy khen như: Bằng khen của Trung tâm nghiên cứu và ứng dụng Phật học Việt Nam, Trung tâm nghiên cứu và bảo tồn văn hoá tín ngưỡng, Kỷ niệm chương vì sự nghiệp UNESSCO, Bằng khen của Hội Chữ Thập đỏ. Và phần thưởng lớn nhất đó là niềm tin của các đệ tử, những người bên cạnh bà trong gìn giữ và phát triển văn hoá tín ngưỡng thờ Mẫu.

Trân quý những câu thơ thiền
Bạn bè thanh đồng và những người thân đều nhận xét chị Loan là một con người trí tuệ, đa tài. Tôi cũng rất tâm đắc với những lời nhận xét đó. Trí tuệ thì đương nhiên rồi, nếu không có trí tuệ thì sao chị có thể tự tin bản lĩnh mang nghi thức diễn xướng chầu văn ra trước bạn bè thế giới. Ngoài ra chị còn là một nhà thơ, đặc biệt với dòng thơ thiền, thơ về các vị thánh Mẫu. Cái hay trong thơ của chị không chỉ là bề nổi mà chủ yếu ở chiều sâu, giàu tính triết lý, đậm chất nhân văn, gần gũi với cảm thức văn hóa tâm linh, nhưng vẫn không xa rời thực tế. Như trong bài thơ “Về thăm Mẫu Hưng Yên”, chị viết: “Sinh hoạt thế gian này/ Thành công im lặng tiến/ Thất bại tan biến ngay/ Nhục vinh là lẽ sống/ Thương ghét ví phù dung/ Khổ vui do tâm tạo/ Lãnh giữ gió thoảng bay/….”. Hay chị đã từng trăn trở về nghiệp đời đã chọn: “Tôi chẳng muốn mình thế này đâu/ Cứ phải quanh co vì im lặng/ Cứ phải cho mình tự làm thế/ Chẳng phải là mình cớ tại sao…”.

 

 

Với một con người có Tâm, có Tầm, có Tài mang cái hồn dân tộc là tín ngưỡng thờ Mẫu ra khắp năm châu – NNDG Nguyễn Thị Bích Loan, sẽ không là đúng chút nào khi nói rằng một vài trang báo về chị đã là đủ. Cái chính ở bài viết ngắn này không gì hơn là thể hiện sự trân trọng, quý mến, ngưỡng mộ đối với một tâm sáng giữa đời.

Trần Tuấn – Trà Mi

Chia sẻ bài viết

Bài viết cùng chuyên mục

Trả lời

Thư điện tử của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *

Thống kê truy cập

Tổng truy cập: 137528

Đang online: 27

error: Content is protected !!